Τοξόπλασμα στην εγκυμοσύνη: Τι πρέπει να γνωρίζετε

Η τοξοπλάσμωση είναι μια παρασιτική λοίμωξη που προκαλείται από το πρωτόζωο Toxoplasma gondii. Αν και στους ενήλικες συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα, κατά την εγκυμοσύνη το τοξόπλασμα μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για το έμβρυο. Ας δούμε μαζί πως θα αποφύγουμε την τοξοπλάσμωση και πότε πρέπει να ανησυχήσουμε!

Μετάδοση και κίνδυνοι στην κύηση

Η κύρια πηγή μόλυνσης για τον άνθρωπο είναι η κατανάλωση ατελώς μαγειρεμένου κρέατος και η επαφή με μολυσμένα περιττώματα γάτας ή χώμα που περιέχει τις  ωοκύστεις του παρασίτου.

Αν μολυνθείτε για πρώτη φορά από το τοξόπλασμα κατά την εγκυμοσύνη ή λίγο πριν από αυτή, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος η λοίμωξη να μεταδοθεί στο μωρό.

Πολλές μητέρες δεν παρουσιάζουν συμπτώματα, γεγονός που καθιστά δύσκολο να εντοπιστεί η μόλυνση χωρίς εξετάσεις. Τα περισσότερα βρέφη που μολύνονται κατά τη διάρκεια της κύησης είναι ασυμπτωματικά κατά τη γέννηση, όμως αργότερα στη ζωή τους ενδέχεται να εμφανίσουν σοβαρά προβλήματα, όπως τύφλωση, διανοητική υστέρηση ή άλλες νευρολογικές βλάβες.

Κατά τα αρχικά στάδια της εγκυμοσύνης, όλες οι έγκυες υποβάλλονται σε αιματολογικές εξετάσεις για να διαπιστωθεί η ύπαρξη αντισωμάτων έναντι του τοξοπλάσματος. Εάν η γυναίκα έχει εκτεθεί στο παρελθόν στο παράσιτο, το ανοσοποιητικό της σύστημα παράγει αντισώματα για την προστασία του οργανισμού. Αυτά τα αντισώματα διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: τα IgG και τα IgM.

Όταν το σώμα έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με το τοξόπλασμα, παράγονται αρχικά τα αντισώματα IgM, τα οποία είναι υπεύθυνα για την άμεση αντιμετώπιση της λοίμωξης. Αυτά τα αντισώματα παραμένουν ανιχνεύσιμα στο αίμα για έως και 18 μήνες μετά την αρχική μόλυνση. Στη συνέχεια, δημιουργούνται τα αντισώματα IgG, τα οποία παρέχουν διαρκή ανοσία και συνήθως παραμένουν για ολόκληρη τη ζωή.

Εάν τα αποτελέσματα δείξουν θετικά IgG και αρνητικά IgM, αυτό σημαίνει ότι η γυναίκα έχει εκτεθεί στο παράσιτο στο παρελθόν και διαθέτει ανοσία, οπότε δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Εάν τόσο τα IgG όσο και τα IgM είναι αρνητικά, τότε η γυναίκα δεν έχει εκτεθεί στο παρελθόν και δεν έχει ανοσία. Σε αυτή την περίπτωση, με την τήρηση των απαραίτητων μέτρων προστασίας, ο κίνδυνος μόλυνσης μπορεί να μειωθεί σημαντικά αλλά ίσως της ζητηθεί κατά την διάρκεια της κύησης να ελέγχεται τακτικά με αιματολογικό έλεγχο.

Η περίπτωση θετικών IgG και IgM απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση με εξειδικευμένες εξετάσεις για να καθοριστεί το χρονικό διάστημα από τη μόλυνση και οι απαραίτητες ενέργειες.

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υποψία ενεργής λοίμωξης, μπορεί να χρειαστεί αμνιοπαρακέντηση για την ανίχνευση του τοξοπλάσματος στο αμνιακό υγρό, ώστε να εκτιμηθεί η κατάσταση του εμβρύου.

Πιθανές επιπτώσεις και κίνδυνοι ανάλογα με την εβδομάδα της κύησης

Πρώτο Τρίμηνο:

Ο κίνδυνος μετάδοσης στο έμβρυο είναι χαμηλός (περίπου 15%), αλλά οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ σοβαρές. Αυτό περιλαμβάνει αποβολή ή σοβαρές ανωμαλίες στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και των ματιών.

Δεύτερο Τρίμηνο (10η-24η εβδομάδα):

O κίνδυνος σοβαρών προβλημάτων στο νεογνό είναι περίπου 5-6%.

Οι επιπτώσεις μπορεί να περιλαμβάνουν πρόωρο τοκετό, χαμηλό βάρος γέννησης, ίκτερο, προβλήματα στον αμφιβληστροειδή (π.χ., χοριοαμφιβληστροειδίτιδα), σπασμούς, μικροκεφαλία.

Τρίτο Τρίμηνο:

Η πιθανότητα μετάδοσης αυξάνεται σημαντικά, φτάνοντας έως και 60-90%. Ωστόσο, οι επιπτώσεις είναι συνήθως πιο ήπιες, καθώς η ανάπτυξη του εμβρύου έχει προχωρήσει σημαντικά.

Το έμβρυο μπορεί να γεννηθεί με λοίμωξη που δεν είναι άμεσα εμφανής αλλά μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα αργότερα.

Τι πρέπει να προσέχετε: Πρόληψη τοξοπλάσμωσης στην εγκυμοσύνη

Η πρόληψη είναι εξαιρετικά σημαντική για να προστατεύσετε τον εαυτό σας και το έμβρυο από το Toxoplasma gondii. Εστιάστε στα εξής:

1. Κατανάλωση κρέατος

Μαγειρέψτε το κρέας σας σε θερμοκρασία τουλάχιστον 70°C. Το κρέας που έχει συντηρηθεί σε κατάψυξη είναι πιο ασφαλές καθώς το παράσιτο δεν επιβιώνει σε θερμοκρασίες υπό του μηδενός.

Αποφύγετε το ωμό ή ατελώς μαγειρεμένο κρέας (π.χ., ταρτάρ, σούσι με ωμό κρέας τα ξεχνάμε στην εγκυμοσύνη!).

Καθαρίστε τα εργαλεία κουζίνας (μαχαίρια, ξύλα κοπής) μετά από την επαφή με ωμό κρέας. Μην χρησιμοποιείτε την ίδια επιφάνεια κοπής για κρέατα και λαχανικά!

2. Πλύσιμο φρούτων και λαχανικών

Πλύνετε σχολαστικά όλα τα φρούτα και τα λαχανικά, ακόμα και αν προορίζονται για ξεφλούδισμα.

Χρησιμοποιήστε καθαρό νερό και βούρτσα για να αφαιρέσετε χώμα ή άλλα υπολείμματα.

Μπορείτε να τα αφήσετε για λίγα λεπτά σε διάλυμα ξυδιού και νερού ή να τα ξεπλύνετε με διάλυμα σόδας για επιπλέον καθαριότητα.

3. Επαφή με γάτες

Εάν έχετε γάτα δεν χρειάζεται να την αποχωριστείτε απλά θα πρέπει να αλλάξετε κάποιες συνήθειες σχετικά με την υγιεινή της. Αποφύγετε την αλλαγή της άμμου στις γάτες. Εάν δεν υπάρχει άλλος για να το κάνει, χρησιμοποιήστε γάντια και πλύνετε καλά τα χέρια σας. Η άμμος θα πρέπει να αλλάζει πολύ τακτικά ενώ το δοχείο θα πρέπει να μην είναι προσβάσιμο σε ξένες γάτες και να πλένεται με καυτό νερό και σαπούνι σε κάθε αντικατάσταση της άμμου.

Μην επιτρέπετε στη γάτα σας να κυκλοφορεί εκτός σπιτιού και να  κυνηγά ποντίκια ή να τρώει ωμό κρέας. Κατά την διάρκεια της κύησης θα πρέπει να τρέφεται μόνο με ξηρά τροφή.

Αποφύγετε να υιοθετήσετε ένα γατάκι κατά την διάρκεια της κύησης και μην έρχεστε σε επαφή με αδέσποτες γάτες.

4. Χέρια και καθαριότητα

Πλένετε συχνά τα χέρια σας, ειδικά πριν το φαγητό και μετά την επαφή με χώμα, κρέας ή ζώα.

Χρησιμοποιήστε σαπούνι και τρίψτε τα χέρια σας για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα.

5. Άλλα προληπτικά μέτρα

Χρησιμοποιήστε γάντια κατά την κηπουρική.

Αποφύγετε το μη παστεριωμένο γάλα και τα προϊόντα του.

Δεν χρειάζεται πανικό ή υπερβολές! Η τοξοπλάσμωση είναι σπάνια, ενώ η πιθανότητα σοβαρών επιπλοκών είναι μικρή.  Μελέτες δείχνουν ότι λιγότερο από 0,5% των εγκύων χωρίς ανοσία μολύνονται ετησίως. Με σωστή πρόληψη, η προστασία είναι εφικτή!

Θυμηθείτε να τηρείτε τους κανόνες υγιεινής και να ακολουθείτε τις οδηγίες του γυναικολόγου και της μαίας σας!

Σημαντική σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του κειμένου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδίατρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.