Αισθητηριακή υπερφόρτωση: Γιατί με ενοχλούν όλα και πώς να το αντιμετωπίσω;

Η αισθητηριακή υπερφόρτωση συμβαίνει όταν ο εγκέφαλός μας λαμβάνει περισσότερα ερεθίσματα όπως ήχους, φώτα, φωνές, αγγίγματα από όσα μπορούμε να επεξεργαστούμε, θέτοντάς μας σε κατάσταση επιβίωσης (fight or flight). Αν πιάνουμε τον εαυτό μας να αναρωτιέται γιατί μας λείπει τόσο πολύ να βρεθούμε ξανά στην αρένα για μια συναυλία αλλά μας εξουθενώνουν οι φωνές που επικρατούν καθημερινά στο σπίτι με τα παιδιά μας, ας θυμηθούμε ότι δεν είμαστε ούτε περίεργες ούτε υπερβολικές.

Χρειαζόμαστε αποσυμπίεση.

Επειδή λοιπόν αναρωτιόμαστε συχνά γιατί έρχονται στιγμές που κυριολεκτικά δεν αντέχουμε να ακούμε τη φωνή των παιδιών, αν είμαστε ευερέθιστες, αν κάθε βράδυ νιώθουμε ότι δεν θέλουμε να μας αγγίξει κανείς, ας συνεχίσουμε παρακάτω…

Κύρια σημεία του άρθρου

• Υπάρχει επιστημονική εξήγηση πίσω από την αισθητηριακή υπερφόρτωση της μαμάς: Η δυσφορία και τα νεύρα είναι απλώς το σύστημα ασφαλείας του εγκεφάλου μας όταν δέχεται overdose πληροφοριών.
• Συνεχή ερεθίσματα: Εκτός από τις κλασικές 5 αισθήσεις, το αιθουσαίο και το ιδιοδεκτικό σύστημα μας φορτίζουν διαρκώς.
• Πρόληψη: Μικρές αλλαγές, όπως η μείωση των θορυβωδών παιχνιδιών και ο οπτικός μινιμαλισμός, σώζουν την ψυχική μας ηρεμία.
• Το φαινόμενο “Touched Out”: Είναι απόλυτα φυσιολογικό να θέλουμε λίγο χρόνο χωρίς να μας αγγίζει κανείς στο τέλος της ημέρας.
• Αν τελικά εκραγούμε, είναι ΟΚ: Είμαστε άνθρωποι με όρια. Τα παιδιά καταλαβαίνουν την αυθεντικότητά μας και μας αγαπούν βαθιά.

Γιατί νιώθω πως όλα με ενοχλούν;

Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλός μας και τα αισθητηριακά ερεθίσματα που λαμβάνει από:

1. Την όραση και την ακοή
2. Την οσμή, την αφή και τη γεύση
3. Το αιθουσαίο σύστημα (κινήσεις και αλλαγή θέσης)
4. Το ιδιοδεκτικό σύστημα (θέση σώματος στους μύες και τις αρθρώσεις)
5. Την ενδοδεκτικότητα (από τα όργανα και το δέρμα)

Όταν ο εγκέφαλος παθαίνει overdose από την πληροφορία, αλλάζει προτεραιότητες, σταματά να σκέφτεται λογικά και μπαίνει σε survival mode (Fight or Flight). Η πληροφορία αυτή πολλαπλασιάζεται επί χίλια όταν είμαστε μητέρες, καθώς καλούμαστε να ανταποκριθούμε σε πολλαπλούς ρόλους χωρίς ευκαιρίες για αποσυμφόρηση, με τον κοντό τύπο να μας τραβά όλη μέρα το παντελόνι.

Έτσι, ακόμη κι αν συχνάζαμε σε συναυλίες Heavy Metal συγκροτήματος, σε Club με φωτορυθμικά, ή σε ένα κατάμεστο γήπεδο ποδοσφαίρου με φανατικούς οπαδούς του ΠΑΟΚ χωρίς ποτέ να αισθανθούμε στο παρελθόν έτοιμες να εκραγούμε από την αισθητηριακή εισροή, αυτό τώρα μπορεί πανεύκολα να συμβεί μετά από ένα απόγευμα με το νήπιο και το βρεφάκι να παίζουν μαζί (λέμε τώρα), να γκρινιάζουν ή να φωνάζουν ανά δύο δευτερόλεπτα «μαμά»!!!

Κάποιες καταφέρνουν και διατηρούν την ψυχραιμία τους, ως άλλες μετενσαρκώσεις του Βούδα.

Οι περισσότερες όμως είμαστε έτοιμες να εκραγούμε σαν βόμβα, ενώ παράλληλα αναρωτιόμαστε γιατί μας συμβαίνει αυτό και τι έχει αλλάξει τόσο που ανεχόμασταν ένα στάδιο παοκτσήδες αλλά όχι ένα σαλόνι με τα παιδάκια μας να παίζουν χαρούμενα και να τσιρίζουν ευτυχισμένα!

Τι είναι η αισθητηριακή υπερφόρτωση;

Αισθητηριακή υπερφόρτωση είναι η λήψη από τον εγκέφαλό μας περισσότερων ερεθισμάτων μέσω των αισθήσεων από αυτά που είναι σε θέση να επεξεργαστεί, με αποτέλεσμα πολύ απλά να βγαίνει off.

Γιατί ξαφνικά μας ενοχλούν όλα; Γιατί είμαστε τόσο alert; Ο σκύλος που γαβγίζει και θέλει να βγει βόλτα, ο λευκός ήχος που έμεινε ανοιχτός, το μωρό που κλαίει, το μεγαλύτερο παιδί που ζητάει προσοχή και θέλει να μας δείξει την καινούργια του ζωγραφιά! Γιατί θέλουμε να ανοίξουμε την πόρτα και να φύγουμε;

Για όλα αυτά δεν φταίει το ότι γίναμε ξαφνικά περίεργες ή υπερβολικά μυγιάγγιχτες περσόνες που δεν ανέχονται να τις αγγίζουν τα ίδια τους τα παιδιά ή ο/η σύντροφος. Με απλά λόγια, αυτό που βιώνουμε τη δεδομένη στιγμή λέγεται αισθητηριακή υπερφόρτωση.

Tips για να προλάβουμε την αισθητηριακή υπερφόρτωση

Για να προστατέψουμε τον εαυτό μας πριν φτάσουμε στο κόκκινο, χρειάζεται να εντοπίσουμε και να μειώσουμε τις πηγές των περιττών ερεθισμάτων στην καθημερινότητά μας.

Πάμε να δούμε πώς μπορούμε να το πετύχουμε αυτό:

1. “Σώζουμε” τα αυτάκια μας

Περιορίζουμε τα θορυβώδη παιχνίδια και αν κάποιο έχει καιρό να παιχτεί, το εξαφανίζουμε! Κλείνουμε τον απορροφητήρα ή το ρολόι που κάνει τικ-τακ αν μας εκνευρίζουν, χαμηλώνουμε τη μουσική και αποφεύγουμε να έχουμε την τηλεόραση ανοιχτή όλη μέρα.

2. “Σώζουμε” τα ματάκια μας

Αν το σπίτι ασφυκτιά από αντικείμενα και διακοσμητικά, κάνουμε ένα γενναίο declutter. Ένα λιγότερο φορτωμένο σπίτι ξεκουράζει άμεσα το οπτικό μας πεδίο και μας επιτρέπει να χαλαρώνουμε πραγματικά, όταν καταφέρουμε επιτέλους να κάτσουμε στον καναπέ.

3. Αντιμετωπίζουμε το “Touched Out”

Αν τα απτικά ερεθίσματα μάς εξουθενώνουν, διεκδικούμε μικρά διαλείμματα. Παίρνουμε τον χρόνο μας όποτε αισθανόμαστε ότι το έχουμε ανάγκη και αφήνουμε χώρο και στους υπόλοιπους διαθέσιμους φροντιστές να παρηγορήσουν το μωρό.

4. Προσοχή στα έντονα ερεθίσματα και στις οθόνες

Αν τα μεγάλα super markets ή τα εμπορικά κέντρα μάς εξαντλούν, απλά τα αποφεύγουμε. Προγραμματίζουμε χαλαρωτικές βόλτες έξω, κάνουμε τα ψώνια μας από τη λαϊκή και τα μαγαζιά της περιοχής μας και περιορίζουμε αυστηρά τον χρόνο στις οθόνες, ειδικά πριν τον ύπνο. Ναι, εννοώ και το ατελείωτο scrollάρισμα στο TikTok.

Touched out: Τι είναι και γιατί νιώθουμε έτσι;

Και ενώ όλοι μας έχουμε τις ίδιες πηγές αισθητηριακών εισροών ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε και εσωτερικεύουμε τις εισροές αυτές είναι διαφορετικός σε κάθε άνθρωπο. Έτσι κάποιοι είμαστε πιο ευαίσθητοι στους ήχους ενώ κάποιοι άλλοι αναστατωνόμαστε πιο εύκολα με ένα δυνατό φως. Το δε φάσμα της επεξεργασίας αισθητηριακών δεδομένων εντός του οποίου η αντίληψή μας σε αυτό θεωρείται φυσιολογική, είναι αρκετά ευρύ.

Η πληροφορία λοιπόν αυτή πολλαπλασιάζεται κατά πολύ όταν γινόμαστε μητέρες! Μια μητέρα καλείται μέσα στην ίδια μέρα να ανταποκριθεί σε πολλαπλούς ρόλους και να καλύψει πολλές διαφορετικές ανάγκες, να επιλύσει πολλά καθημερινά προβλήματα, λιγότερο ή περισσότερο σοβαρά.

Κι όλα αυτά της δημιουργούν απίστευτο άγχος!

Ωστόσο, στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε ότι το sensory overload δεν είναι μια κατάσταση που τη βιώνουν μόνο οι μητέρες αλλά και οι πατέρες ή άλλοι φροντιστές του μωρού.

Tips για τη στιγμή της έκρηξης: Τι κάνουμε όταν φτάνουμε στα όριά μας;

Αν βρεθούμε στη δύσκολη θέση όπου τα ερεθίσματα μάς έχουν φέρει ένα βήμα πριν την κατάρρευση και αντιλαμβανόμαστε ότι η έκρηξη είναι κοντά, κάνουμε screenshot τα παρακάτω για να μην ψαχνόμαστε:

• Πατάμε STOP και αναγνωρίζουμε: Όσο πιο γρήγορα καταλάβουμε τι συμβαίνει στο σώμα μας, τόσο πιο γρήγορα θα ηρεμήσουμε. Δεν φταίμε εμείς, απλώς ο εγκέφαλος ζορίζεται. Είμαστε σε κατάσταση συναγερμού.
• Επίγνωση: Ακουμπάμε την πλάτη μας σε έναν τοίχο (απομονώνει τα ερεθίσματα πίσω μας) ή καθόμαστε κάπου. Αφήνουμε το βλέμμα μας να περιπλανηθεί στον χώρο ή αλλάζουμε δωμάτιο. Η κίνηση βοηθάει πολύ.
• Το κόλπο με το καλαμάκι: Πίνουμε ένα ρόφημα με καλαμάκι ή μασάμε κάτι τραγανό. Ανάλογα με την ηλικία τους μπορούμε να δώσουμε και στα παιδιά κάτι να μασήσουν· αν μασάνε, δεν φωνάζουν και η ένταση όλων διοχετεύεται.
• Επικοινωνία: Αν το παιδί είναι σε ηλικία που καταλαβαίνει, του εξηγούμε ήρεμα: «Η μαμά χρειάζεται 5 λεπτά ησυχία».

Ας θυμηθούμε ότι τις περισσότερες φορές το “μπαμ” έρχεται ακριβώς επειδή αγνοήσαμε τα σημάδια που μας έδωσε το σώμα μας ή επειδή αποφύγαμε να επικοινωνήσουμε τη δυσφορία μας. Και στις δύο περιπτώσεις, αποτύχαμε να “υπερασπιστούμε” τους εαυτούς μας κατάλληλα.

Αγάπες, η μάνα θυσία δεν υπάρχει. Διδάσκουμε αυτοσεβασμό και αυτοφροντίδα στα παιδιά μας, από την πρώτη μέρα που τα φέρνουμε στον κόσμο, χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε. Απλά ζώντας μαζί τους. Food for thought.

Αν η κούραση σας βρήκε μετά τα Χριστούγεννα, διαβάστε εδώ πώς αποφορτιζόμαστε μετά τις γιορτές

Συμπερασματικά

Η αισθητηριακή υπερφόρτωση δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ή αποτυχίας στον ρόλο της μητέρας, αλλά μια καθαρά βιολογική αντίδραση του νευρικού μας συστήματος την οποία έχει κάθε άνθρωπος, είτε είναι μαμά είτε όχι. Ας σταματήσουμε να ασκούμε σκληρή κριτική στον εαυτό μας. Με μικρά, καθημερινά όρια, αυτοφροντίδα και κατανόηση για τις στιγμές της έκρηξης, μπορούμε να βρούμε την ισορροπία μας και να απολαύσουμε τις όμορφες μέρες με τα παιδιά μας και, κυρίως, να διαχειριστούμε τις πιο δύσκολες ενώ αν τα νεύρα, η ευερεθιστότητα ή η θλίψη κρατάνε, δε διστάζουμε να μιλήσουμε με έναν επαγγελματία.

Σημαντική Σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του ιστότοπου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδιάτρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί να σας φανούν χρήσιμα: