Την θεωρία του δεσμού τη χρωστάμε στον Βρετανό ψυχίατρο και ψυχαναλυτή John Bowlby και αναλύει τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τα παιδιά μας, από τη γέννησή τους και πώς αυτός ο τρόπος επηρεάζει τη συναισθηματική και ψυχική τους εξέλιξη.

Φανταστείτε να μπαίνετε σε ένα χώρο με πολλά μωρά και μαμάδες. Θα συναντήσετε μωρά να τριγυρνάνε και να προσπαθούν να σκαρφαλώσουν παντού, μωρά να είναι κυριολεκτικά γαντζωμένα πάνω στις μαμάδες τους, μωρά που ούτε καν τα ενδιαφέρει που είναι η μαμά τους, απλά επεξεργάζονται, μωρά που κάνουν να ξεπορτίσουν λίγο αλλά κοιτάνε και πίσω να δουν αν η μαμά είναι εκεί που την άφησαν.

Και πού είναι το περίεργο, θα μου πείτε.

Πουθενά, θα σας απαντήσω.

Δεν είναι όμως εντυπωσιακό πως από ένα τέτοιο απλό παράδειγμα μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες για τον δεσμό μητέρας – μωρού; Φυσικά, κάθε μωρό έχει την ιδιοσυγκρασία και την προσωπικότητά του, κάθε μητέρα τον δικό της τρόπο να ανταποκρίνεται στο κάλεσμα του μωρού της και κάθε συνθήκη δεν είναι η ίδια. Όμως πίσω από τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τα μωρά μας από την πρώτη μέρα έχει αναπτυχθεί μία ολόκληρη θεωρία η οποία έχει προέκταση στην συναισθηματική ευημερία και ανάπτυξη του βρέφους, στον τρόπο που κοινωνικοποιείται και, στον τρόπο που ως μεγαλύτερο παιδί και ενήλικας πια θα σταθεί στις δικές του σχέσεις.

Τί είναι ο δεσμός;

Η έννοια του δεσμού, λοιπόν, όπως διατυπώνεται στην ομώνυμη θεωρία δεν αφορά στην αγάπη, την κατανόηση ή τη φροντίδα μιας μαμάς προς το βρέφος της αλλά στον τρόπο που η ίδια (ή ο βασικός φροντιστής) είναι εκεί για εκείνο στην καθημερινότητα. Ενθαρρύνει; φοβάται; αγχώνεται; είναι ήρεμη; χαμογελάει; μήπως είναι νευρική; εκφράζει τα συναισθήματά της; δέχεται την έκφραση συναισθημάτων του μωρού της; πώς αντιδρά σε αυτά; Θα λέγαμε ότι σχετίζεται ο δεσμός με την αίσθηση που έχει το μωρό, με το βίωμά του. Αισθάνεται ασφάλεια, αποδοχή, ηρεμία ή μήπως βιώνει στρες, άγχος, αβεβαιότητα; Ανάλογα με το ποιο συναίσθημα κυριαρχεί, η θεωρία του δεσμού εντοπίζει τέσσερις τύπους δεσμού.

Ποιοί είναι οι τύποι δεσμού;

Ο ασφαλής δεσμός

Το μωρό αισθάνεται ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Παίρνει από τον φροντιστή του επιβεβαίωση, αποδοχή και διαθεσιμότητα. Όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά και έχουν τη θέση τους στον ασφαλή δεσμό γονέα παιδιού χωρίς να κλονίζεται η δυναμική της σχέσης. Ο γονιός σα να έχει μεγάλες φτερούγες αγκαλιάζει και περικλείει κάθε πτυχή και έκφανση του παιδιού του και το παιδί με τη σειρά του μετουσιώνει την αποδοχή αυτή σε αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη όχι μόνο στον φροντιστή αλλά και στον ίδιο του τον εαυτό. Κύρια χαρακτηριστικά του ασφαλούς δεσμού είναι η αποδοχή, η ασφάλεια, η επιβεβαίωση, η εμπιστοσύνη και μια αυξημένη ικανότητα συρρύθμισης και διαχείρισης των συναισθημάτων.

Ο αγχώδης ή αμφιθυμικός δεσμός

Εδώ συχνά το μωρό μπερδεύεται. Ο φροντιστής άλλοτε είναι συναισθηματικά διαθέσιμος και άλλοτε όχι. Άλλοτε ανταποκρίνεται θετικά και άλλοτε όχι. Κυριαρχεί μια ανασφάλεια και το μωρό βιώνει έντονο στρες και αμφιβολία. Μωρά με αγχώδη ή αμφιθυμικό δεσμό θα δούμε συχνά να έχουν έντονα ξεσπάσματα, να γραπώνονται κυριολεκτικά πάνω στον φροντιστή τους από φόβο και ανασφάλεια ενώ ταυτόχρονα μπορεί να τον σπρώχνουν και να τον απωθούν και η συρρύθμιση είναι κάτι που δύσκολα επιτυγχάνεται.

Ο αποφευκτικός δεσμός

Είναι ένας δεσμός φτωχός σε συναισθήματα. Το μωρό μαθαίνει από πολύ νωρίς την αυτονομία και την ανεξαρτησία. Δεν καλλιεργείται η συναισθηματική εγγύτητα μεταξύ φροντιστή μωρού και πολύ γρήγορα το μωρό αποσύρεται και παύει να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του. Αυτά τα μωρά συχνά στις κοινωνικές συναναστροφές δείχνουν εξωστρεφή, δυναμικά και ανεξάρτητα αλλά πίσω από την κουρτίνα βρίσκεται ένα μωρό συναισθηματικά παραμελημένο ενώ ως ενήλικες είναι συχνά συναισθηματικά μη διαθέσιμοι και αποφεύγουν την οικειότητα.

Ο αποδιοργανωμένος δεσμός

Συναντάται συχνά σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχει τραύμα ή παραμέληση. Το παιδί αναζητά την εγγύτητα αλλά ταυτόχρονα μπορεί και να την φοβάται κιόλας. Η σχέση χαρακτηρίζεται από μεγάλη ανασφάλεια και κυριαρχεί η έλλειψη εμπιστοσύνης, ο φόβος και το άγχος. Ως ενήλικες τα παιδιά αυτά συχνά έχουν θέματα εμπιστοσύνης στις σχέσεις τους και αισθάνονται ότι δεν αξίζουν αγάπη.

Τι δεσμό έχω εγώ με το παιδί μου;

Aν μετά βίας έφτασες μέχρι εδώ και η καρδιά σου πάει να σπάσει από το άγχος και τον πανικό ότι δεν έκανες το καλύτερο που μπορούσες με τη σχέση σου με το παιδί σου και δεν είσαι ο γονιός που θα ήθελες, πάρε μια ανάσα, ο στόχος του άρθρου δεν ήταν αυτός, συνέχισε να διαβάζεις.

Τα κακά νέα είναι ότι οι τύποι δεσμών που πολύ επιγραμματικά εξετάσαμε παραπάνω παίζουν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο που αντιλαμβάνεται τις σχέσεις και την επικοινωνία το μωρό μας, στον τρόπο που αλληλεπιδρά με τον κόσμο και τα εξωτερικά ερεθίσματα και στην αυτοεικόνα του αργότερα, ώς ενήλικας, και το σχετίζεσθαι.

Τα καλά νέα είναι ότι η δημιουργία δεσμού με τον βασικό φροντιστή είναι μια διαδικασία δυναμική που χτίζεται μέρα με τη μέρα, επαναπροσδιορίζεται και επανορθώνεται συνεχώς. Αλίμονο, αν θεωρούσαμε ότι η γονεϊκότητα είναι μόνιμα ένα ολάνθιστο καταπράσινο λιβάδι την άνοιξη με πεταλούδες να χορεύουν ολούθε και πουλιά να κελαηδούν στο background. Αν λοιπόν έχεις υπάρξει γονιός που έχει φωνάξει, που έχει χάσει την ψυχραιμία του, που έχει αποτύχει να αντέξει και να διαχειριστεί το έντονο ξέσπασμα του παιδιού του, ψυχραιμία.

Δε μετατρέπουν μεμονωμένα συμβάντα το δεσμό εν μία νυκτί σε αγχώδη, αποφευκτικό ή αποδιοργανωμένο. Aν ακόμη διαβάζεις αυτό το άρθρο, αν είσαι γονιός που αναρωτιέται, φοβάται, αναζητά, προσπαθεί, επανορθώνει, τότε με βεβαιότητα μπορώ να σου πω ότι είσαι στον σωστό δρόμο!

Τα παιδιά μας μεγαλώνοντας θα μας δείξουν πόσο καταφέραμε να πλησιάσουμε στον πολυπόθητο αυτό ασφαλή δεσμό. Δεν έχουμε παρά να αρπάζουμε κάθε ευκαιρία που μας δίνεται και να προσπαθούμε ξανά και ξανά, να σηκωνόμαστε μετά από κάθε εμπόδιο και να στεκόμαστε απέναντί τους με ειλικρίνεια και αγάπη.

Αν το μωρό σου διανύει περίοδο άγχους αποχωρισμού και νιώθεις ότι ο δεσμός σας κλονίζεται, η M for Mama ετοίμασε ένα πλούσιο E book στο οποίο θα βρεις όλες τις πληροφορίες γύρω από το αναπτυξιακό αυτό στάδιο του άγχους αποχωρισμού μαζί με χρήσιμες τεχνικές διαχείρισης που θα σε βοηθήσουν στην απαιτητική αυτή φάση.

Σημαντική Σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του ιστότοπου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδίατρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Σας προτείνουμε να παρακολουθήσετε: