Υπάρχουν θέματα που δεν είναι εύκολα. Που μας «σφίγγουν» την καρδιά και που πολλές φορές τα αφήνουμε στη σιωπή, ελπίζοντας πως αν δεν τα αγγίξουμε, δεν θα μας αγγίξουν κι αυτά. Η παιδική σεξουαλική κακοποίηση είναι ένα από αυτά.

Κι όμως… όταν μιλάμε, σπάμε τη σιωπή και προστατεύουμε τα παιδιά μας.

Στην Ελλάδα, 1 στους 7 ενήλικες αναφέρει ότι υπέστη σεξουαλική βία στην παιδική του ηλικία. Πιο συγκεκριμένα, το ποσοστό για τις γυναίκες είναι περίπου 12,1% και για τους άνδρες 15,3%. Σε διεθνές επίπεδο, εκτιμάται ότι 1 στις 5 γυναίκες και 1 στους 7 άνδρες έχουν βιώσει σεξουαλική κακοποίηση ως παιδιά. Σε μία μελέτη που αφορά καταγεγραμμένα περιστατικά στην Ελλάδα, μεταξύ των θυμάτων που εξετάσθηκαν για σεξουαλική κακοποίηση σχεδόν το 79% ήταν κορίτσια.

Πάμε να μάθουμε τί πολεμάμε για να επιστρατεύσουμε και τα ανάλογα όπλα.

Τι είναι η παιδική σεξουαλική κακοποίηση;

Κάθε μορφή σεξουαλικής πράξης ή επαφής που επιβάλλεται σε ένα παιδί, με ή χωρίς σωματική βία, αποτελεί κακοποίηση. Το σημαντικότερο είναι ότι τις περισσότερες φορές ο δράστης δεν είναι άγνωστος, αλλά πρόσωπο που το παιδί γνωρίζει και εμπιστεύεται, πρόσωπο του κύκλου των γονιών, πρόσωπο ακόμη και μέσα από την ίδια την οικογένεια, στενή ή ευρύτερη.

Δεν χρειάζεται να μπούμε σε λεπτομέρειες για να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα. Τα παιδιά χρειάζονται ενημερωμένους γονείς σε επαγρύπνηση, με τα κατάλληλα εργαλεία για πρόληψη, αναγνώριση και αντιμετώπιση μιας τέτοιας κατάστασης.

Πότε να υποψιαστούμε παιδική σεξουαλική κακοποίηση;

Δεν είναι απαραίτητο να υπάρξει ένα συγκεκριμένο «καμπανάκι» ή ξεκάθαρη παραδοχή/δήλωση εκ μέρους του παιδιού. Μικρές ή μεγαλύτερες αλλαγές στη συμπεριφορά που αξίζουν προσοχής είναι μεταξύ άλλων ξαφνικό και ανεξήγητο άγχος. Το παιδί δείχνει προβληματισμένο και μόνιμα αγχωμένο, σα να φοβάται μόνιμα κάτι ή να προσπαθεί να αποφύγει κάτι. Ξαφνικά αποφεύγει γνώριμα μέρη ή/και πρόσωπα. Δε θέλει να ξανά πάει στο σπίτι του γειτονικού του φίλου ή ρωτάει συνέχεια με ταραχή πότε θα ξανά πάτε επίσκεψη στον τάδε θείο/θεία.

Στα πλαίσια της γενικότερης ανησυχίας του, πολύ συχνά διαταράσσεται και ο ύπνος ή η όρεξή του για φαγητό και/ή παιχνίδι. Ξυπνά συχνά τη νύχτα και δυσκολεύεται να ξανακοιμηθεί, έχει ακόμη και εφιάλτες, δείχνει ανόρεκτο και προβληματισμένο. Μπορεί να εμφανίσει επιθετική συμπεριφορά, να έχει ασυνήθιστες εκρήξεις θυμού, να φωνάζει συχνά, να χτυπά ή, στον αντίποδα, να δείχνει αποστασιοποιημένο, απόμακρο, μοναχικό. Να μην επιδιώκει και να μην ανταποκρίνεται σε καλέσματα για επικοινωνία και σύνδεση, να προτιμά να αποσυρθεί.

Τέλος, ποτέ μην προσπεράσετε ένα παιδί που παραπονιέται για σωματικό πόνο. Ανάλογα πάντα και με την ηλικία του παιδιού, έχετε στο νου σας να ελέγχετε για ασυνήθιστα σημάδια στο σώμα του, μώλωπες ή γρατσουνιές κατά τη διάρκεια του μπάνιου ή όσο το βοηθάτε να ντυθεί/ξεντυθεί.

Η σεξουαλική κακοποίηση μπορεί να «φωνάζει» από χιλιόμετρα, μπορεί ταυτόχρονα να παραμείνει κρυφή μέσα σε τέσσερις τοίχους για χρόνια ολόκληρα. Τίποτα από τα παραπάνω δεν αποτελεί απόδειξη από μόνη της, είναι όμως πάντα ένας καλός λόγος να πλησιάσουμε περισσότερο το παιδί με χαλαρή διάθεση επικοινωνίας και σύνδεσης, χωρίς να μεταφέρουμε άγχος, πανικό ή τρόμο.

Θυμηθείτε, προτεραιότητα έχει πάντα το παιδί και ο χειρισμός τέτοιων συμβάντων πρέπει να είναι λεπτός.

Μπορούμε να προλάβουμε την παιδική σεξουαλική κακοποίηση;

Όπως ισχύει και με την κακοποίηση ενηλίκων, συχνά ο κακοποιητής φορά τον μανδύα του φίλου, γνωστού, γείτονα, ακόμη και συγγενή, που νοιάζεται, φροντίζει, αγαπάει το θύμα. Οι ρόλοι μπλέκονται δυσδιάκριτα και ξεκινά ένα παιχνίδι εξουσίας που καταλήγει μοιραίο.

Πώς μπορούμε να οχυρώσουμε τα παιδιά μας και να κρατήσουμε πιθανούς δράστες μακριά;

Η πρόληψη ξεκινά στο σπίτι, από τη μέρα μηδέν. Ναι, σωστά διαβάσατε. Από την πρώτη μέρα επικοινωνούμε στο μωρό μας κάθε φορά που κάνουμε κάτι στο σώμα του, περιγράφουμε τί είναι αυτό που κάνουμε και για ποιο λόγο συμβαίνει. Από μια απλή αλλαγή πάνας μέχρι το καθημερινό του μπανάκι και το ντύσιμό του, ύστερα.

Όσο μεγαλώνει το μωρό χρησιμοποιούμε τις ορθές ονομασίες για όλα τα μέρη του σώματος. Το αγόρι μας έχει πέος και όρχεις ένω το κορίτσι μας έχει αιδοίο. Υποκοριστικά ή χιουμοριστικοί χαρακτηρισμοί που αποδίδονται, τις περισσότερες φορές ασυναίσθητα και χωρίς σκέψη, από εμάς τους ενήλικες στα γεννητικά όργανα των μωρών τα μπερδεύουν και αφήνουν ανοιχτό το παράθυρο για ευφάνταστες ιστορίες/παραμύθια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν (και χρησιμοποιούνται) ως παραπλανητικό εργαλείο από τους κακοποιητές. Τους αφαιρούμε αυτό το «προνόμιο» σήμερα κιόλας μιλώντας για το ανθρώπινο σώμα με τις σωστές λέξεις, χωρίς ντροπή και ταμπού.

Πριν από την νηπιακή ηλικία ακόμη είναι κομβικής σημασίας να γίνει κατανοητό από το παιδί ότι κανείς δεν αγγίζει το σώμα του χωρίς της συγκατάθεσή του, και στον κανόνα αυτό συμπεριλαμβάνεται όλο το σώμα και όχι μόνο τα απόκρυφα μέρη. Η εφαρμογή του κανόνα ξεκινά από εμάς τους ίδιους ζητώντας την συγκατάθεσή του για να το πάρουμε μια αγκαλιά ή σεβόμενοι το «φτάνει» στα απανωτά γαργαλητά μας το απόγευμα στον καναπέ.

Δεν εκβιάζουμε σωματική επαφή ή εκδήλωση αγάπης από τα παιδιά και δεν τα υποχρεώνουμε σε αγκαλιές και φιλιά που δεν επιθυμούν. Φράσεις όπως, δώσε ένα φιλί στη γιαγιά ή κάνε μια αγκαλιά τον παππού που του ‘λειψες τόσο, όση καλή πρόθεση και να κρύβουν από πίσω, αφήνουν ανοιχτό παράθυρο στο παιδικό μυαλουδάκι ότι είναι οκ να παραβιάζονται τα προσωπικά όρια του σώματός μου χάριν της ικανοποίησης ενός άλλου προσώπου.

Γινόμαστε η φωνή του, όσες φορές χρειαστεί, μέχρι να μη χρειάζεται να το κάνουμε πια. Κάντε εικόνα πόσες φορές σε μια βόλτα σας με το καρότσι έχουν πέσει πάνω στο μωρό η γιαγιά, η γειτόνισσα, μια άγνωστη περαστική στο δρόμο. Θυμηθείτε πόσες φορές έχουν πάει να σας πάρουν από την αγκαλιά το μωρό σας, ενώ αυτό δεν επιθυμεί να φύγει από πάνω σας ή παραδεχτείτε πόσες φορές εσείς οι ίδιοι αναγκαστήκατε ως παιδιά να υποστείτε άγαρμπες αγκαλιές και υγρά, σαλιωμένα φιλιά που σας έκαναν να νιώθετε αηδία. Στοπ. Είναι δική σας δουλειά να γίνετε ο φύλακας του προσωπικού χώρου του παιδιού σας, μέχρι να μπορεί να το κάνει το ίδιο για τον εαυτό του.

Ενισχύστε την επικοινωνία σας με το παιδί σας και εξασκηθείτε περισσότερο στο να ακούτε και λιγότερο στο να μιλάτε/ υποδεικνύετε/ κριτικάρετε. Στόχος σας να είναι το παιδί σας να αισθάνεται άνετα να μοιραστεί τα πάντα μαζί σας και να είστε ο πρώτος άνθρωπος πάνω στη γη που θα απευθυνθεί όταν δεν είναι καλά. Μην το αμφισβητήσετε ποτέ, μην δείξετε ότι δεν το πιστεύετε, μην το ειρωνευτείτε και μην το ακυρώσετε.

«Είσαι σίγουρος ότι έγινε έτσι;… Μήπως δεν κατάλαβες καλά;… Kάτι άλλο θα εννοούσε ο θείος.»

Σας παρακαλώ, ακούστε το και λάβετε σοβαρά υπόψιν ό, τι σας λέει. Κάτι προσπαθεί να σας επικοινωνήσει.

Μυστικά

Μιλάμε για τα μυστικά. Τί είναι τα μυστικά; Που εξυπηρετούν; Κρατάμε μυστικά σπίτι μας; Tί κάνουμε αν κάποιος μας ζητήσει να κρατήσουμε μυστικό κάτι από τους γονείς μας; Τί σημαίνει αν κάποιος μας πει να κρατήσουμε το στόμα μας κλειστό γιατί αλλιώς «θα έχουμε μπελάδες»; Εναλλακτικά εξηγούμε και υιοθετούμε την έννοια της έκπληξης. Μπορούμε να κάνουμε εκπλήξεις που προκαλούν χαρά στον άλλο αλλά μυστικά τα οποία μας κάνουν να νιώθουμε ντροπή, άγχος ή φόβο δεν έχουν θέση στην οικογένειά μας. Αν μας ζητηθεί ποτέ κάτι τέτοιο, μιλάμε αμέσως με τους γονείς μας.

Ποιος είναι ο κακοποιητής;

Σε αντίθεση με ότι ίσως πιστεύουμε, συνηθέστερα οι θύτες παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης δεν είναι κάποιος τυχαίος περαστικός στο δρόμο αλλά πρόσωπο γνώριμο στην οικογένεια. Επομένως, στρέφουμε την επαγρύπνηση και την ευαισθητοποίηση του παιδιού μας απέναντι σε συμπεριφορές και όχι σε πρόσωπα. Το εκπαιδεύουμε και εκπαιδευόμαστε κι εμείς μαζί του να αναγνωρίζουμε μικρές ή μεγαλύτερες κόκκινες σημαίες στην καθημερινότητά μας και να βάζουμε το όριό μας επί τόπου. Έτσι, είμαστε ήσυχοι ότι μπορεί να εντοπίσει και να οχυρωθεί σε οποιονδήποτε πιθανό κίνδυνο εκεί έξω καθώς δε ζούμε σε γυάλα και δε θα είμαστε πάντα εκεί να το προστατεύουμε.

Κι αν συμβεί;

Προτεραιότητα έχει το παιδί. Χωρίς τρόμο ή πανικό και με όση ψυχραιμία μπορούμε να επιστρατεύσουμε το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να το ευχαριστήσουμε που μας μίλησε και να το ενθαρρύνουμε να μας πει όσα περισσότερα μπορεί να ανακαλέσει. Το διαβεβαιώνουμε ότι δεν φταίει εκείνο για ότι του συνέβη και ζητάμε άμεσα επαγγελματική βοήθεια.

Χρήσιμοι πόροι & γραμμές υποστήριξης στην Ελλάδα

Γραμμή για τα Παιδιά 1056 – «Το Χαμόγελο του Παιδιού»

Γραμμή SOS 15900 – Κέντρο Διοτίμα (υποστήριξη σε θύματα έμφυλης βίας)

Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος – για καταγγελίες μέσω διαδικτύου

Δεν ντρεπόμαστε.

Δεν κλείνουμε τα μάτια.

Δεν αφήνουμε κανένα παιδί μόνο.

Η ενημέρωση δεν είναι υπερπροστασία, είναι πράξη υπευθυνότητας και αγάπης.

Και κάθε φορά που ένας γονιός μαθαίνει πώς να προστατεύσει το παιδί του, ένας κίνδυνος μικραίνει.

Σημαντική Σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του ιστότοπου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδίατρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Σας προτείνουμε να παρακολουθήσετε: