Εργασιακή απομόνωση

Γεννήθηκε επιτέλους το μωρό, πέρασε ο πρώτος δύσκολος καιρός, όπως περνούν 40 κύματα, ξεπεράστηκε και το πρώτο ζόρι με τον θηλασμό, τον ύπνο και την νέα καθημερινότητα και κάπου εκεί έρχεται η στιγμή για τις περισσότερες νέες μητέρες να επιστρέψουν στην εργασία τους.

Σε πολλές περιπτώσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με εργασιακή απομόνωση, άνιση μεταχείριση, υποβάθμιση στην ιεραρχία, σχόλια που αφορούν προσωπικές ή οικογενειακές τους επιλογές. Η εργασιακή απομόνωση και η άνιση μεταχείριση που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες μετά την απόκτηση παιδιού κατά την επιστροφή στην εργασία τους είναι μια σημαντική κοινωνική πρόκληση, που επηρεάζει όχι μόνο την οικονομική ευημερία των γυναικών αλλά και την ψυχολογική τους κατάσταση, την οικογενειακή ισορροπία και την ισότητα φύλων στην εργασία. Όλοι απαιτούν συνεχώς πράγματα από τις εργαζόμενες νέες μητέρες ενώ ταυτόχρονα συχνά τις αντιμετωπίζουν σαν να μην είναι πια ισάξιο μέλος της ομάδας. Σα να είναι ο τελευταίος τροχός της αμάξης ή ο αποδιοπομπαίος τράγος του γραφείου.

Να μη μιλήσουμε και για τις οικτρές περιπτώσεις εργοδοτών που είναι με το ημερολόγιο στο χέρι και μόλις συμπληρωθούν οι 18 μήνες από τον τοκετό, στέλνουν την απόλυση μέσω email.

Πάμε όμως να δούμε, τί σημαίνει εργασιακή απομόνωση στην Ελλάδα του 2024 λόγω μητρότητας;

1. Άνιση μεταχείριση και μισθολογικό χάσμα: Έρευνες δείχνουν ότι η επιστροφή των γυναικών στην εργασία μετά την απόκτηση παιδιού συχνά συνοδεύεται από μισθολογική ανισότητα. Για παράδειγμα, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο American Sociological Review έδειξε ότι οι μητέρες τείνουν να έχουν χαμηλότερους μισθούς σε σχέση με τις άτεκνες συναδέλφους τους, κάτι που είναι γνωστό ως “penalty for motherhood” (ποινή μητρότητας). Οι μισθολογικές διαφορές λόγω στην αυξάνονται με τον αριθμό των παιδιών, και οι εργαζόμενες μητέρες είναι λιγότερο πιθανό να προαχθούν ή να λάβουν αύξηση σε σχέση με τους τις άτεκνες γυναίκες συναδέλφους τους. Είναι άτοπο να γίνει σύγκριση με άνδρες συναδέλφους, επίσης μπαμπάδες. Εκεί το χάσμα μοιάζει αγεφύρωτο και μάλιστα, το χειρότερο είναι αυτή η αίσθηση «ταβανιού» που υπάρχει ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες γονείς εργαζόμενους. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μια εργαζόμενη μητέρα δε θα καταφέρει ποτέ να αξιώσει μισθούς με τον ίδιο αριθμό ψηφίων με κάποιον αντίστοιχό της στην ιεραρχία, άνδρα, επίσης γονιό.
2. Εργασιακή απομόνωση και ελλιπής υποστήριξη: Η εργασιακή απομόνωση είναι ένα ακόμη συχνό φαινόμενο, όπου οι νέες μητέρες νιώθουν ότι δεν λαμβάνουν την απαραίτητη υποστήριξη από τον χώρο εργασίας τους. Πληθώρα μελετών υπογραμμίζει ότι οι γυναίκες συχνά στερούνται την υποστήριξη από προϊσταμένους και συναδέλφους για τη διαχείριση του χρόνου και την ισορροπία εργασίας-ζωής. Έτσι, πολλές μητέρες αναγκάζονται είτε να υποβαθμίσουν την επαγγελματική τους πορεία είτε να αποσυρθούν πλήρως από την εργασία τους. Είναι σαν να αιωρείται στο γραφείο ένα κλίμα του στυλ “Παιδί δεν ήθελες; Τί περίμενες;”
3. Κοινωνικά στερεότυπα και προκαταλήψεις: Σημαντικό ρόλο στην άνιση μεταχείριση παίζουν τα κοινωνικά στερεότυπα που συσχετίζουν την “καλή μητέρα” με την αφοσίωση στην οικογένεια, κάτι που οδηγεί σε αντιλήψεις ότι οι νέες μητέρες δεν είναι πλήρως αφοσιωμένες στην εργασία τους. Πολλές εργαζόμενες μητέρες βιώνουν “επαγγελματικό αποκλεισμό“ όταν επιστρέφουν από άδεια μητρότητας, καθώς οι εργοδότες και οι συνάδελφοι τους θεωρούν λιγότερο κατάλληλες για απαιτητικές ή υψηλόβαθμες θέσεις. Ας προσθέσουμε σε αυτό και παρόμοιες απόψεις που προέρχονται από το στενό οικογενειακό περιβάλλον των εργαζόμενων μητέρων και ούτε λίγο ούτε πολύ «απογοητεύονται» που μια γυναίκα τολμά να συνεχίζει να παλεύει για την επαγγελματική της αυτοπραγμάτωση παρά το γεγονός ότι μόλις έγινε μητέρα.

Προτάσεις αντιμετώπισης

Σε αντίθεση με χώρες που έχουν εκτενείς πολιτικές υποστήριξης της μητρότητας, όπως η Σουηδία και η Νορβηγία, οι χώρες χωρίς προσαρμοσμένες πολιτικές για τις νέες μητέρες παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα εργασιακής απομόνωσης. Συστήματα όπως η ευέλικτη εργασία, ή προγράμματα φύλαξης παιδιών, και η ενθάρρυνση ισότιμης κατανομής της άδειας γονεϊκότητας (μεταξύ ανδρών και γυναικών) έχουν συνδεθεί με υψηλότερα ποσοστά εργασιακής επανένταξης και μείωσης της διάκρισης.

Η ευαισθητοποίηση και η εκπαίδευση των εργοδοτών στις σκανδιναβικές χώρες γύρω από την εξάλειψη των ανωτέρω κοινωνικών και εργασιακών στερεοτύπων, αποτελεί παγιωμένη κρατική τακτική.

Ευέλικτα ή υβριδικά μοντέλα εργασίας με προσαρμοσμένο ωράριο αλλά και τόπο εργασίας κατά περίπτωση είναι η εργασιακή πραγματικότητα σε χώρες σαν τις παραπάνω. Εργαζόμενες μητέρες και παιδιά μπορούν ακόμη και να απολαύσουν ειδικά διαμορφωμένους χώρους με ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό αποκλειστικά για φύλαξη και απασχόληση παιδιών των εργαζομένων όσο οι γονείς τους βρίσκονται στον χώρο εργασίας τους.

Αποτελεί μέριμνα του κράτους η επανένταξη και η προετοιμασία (όπου αυτή κρίνεται σκόπιμη) της νέας μητέρας εργαζόμενης μετά τον τοκετό στον επαγγελματικό στίβο. Από εκεί που είχε μείνει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όχι από το 0.

Φυσικά, εγώ κι εσείς ζούμε στην ίδια χώρα και ξέρω ότι θα δεχθώ πληθώρα σχολίων που ούτε λίγο ούτε πολύ θα λένε ότι τα παραπάνω είναι μια ουτοπία για την ελληνική πραγματικότητα.

Το αφήγημα ότι μια γυναίκα όλα τα μπορεί είναι ξεκάθαρα κοινωνικό κατασκεύασμα με αναμφίβολα σεξιστικές καταβολές. Το τρίπτυχο μητρότητα-εργασία-κοινωνική ζωή, με τον τρόπο που βιώνεται στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες είναι μη βιώσιμο και ο πανικός μας να ανταπεξέλθουμε σε τέτοιου είδους πρότυπα, καταρχήν, μας εξοντώνει ψυχικά. Απαιτείται από μια γυναίκα να δουλεύει σα να μην έχει παιδιά και να μεγαλώνει τα παιδιά της να σα μη δουλεύει.

Παρ’ όλα αυτά, από αυτές τις γραμμές σήμερα θέλω να σας επιβεβαιώσω ότι μπορούμε να ισορροπήσουμε σε κάθε ρόλο της ζωής μας, εφ’ όσον το επιθυμούμε και δουλεύουμε προς αυτόν τον σκοπό. Χτίζοντας το δίκτυο υποστήριξής μας, και διεκδικώντας όλο και περισσότερα κάθε φορά, μέχρι να φτάσουμε εκεί όπου επιθυμούμε.

Η αναγνώριση ή ο καλός λόγος μπορεί να μην έρθουν και ποτέ μα όσο τα έργα μας μιλούν για εμάς, τα λόγια έρχονται σε δεύτερη μοίρα.

Σημαντική σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του κειμένου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδίατρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Σας προτείνουμε: