Πώς η αλληλεπίδρασή μας με τα μωρά επηρεάζει την κοινωνικοποίηση και την διαχείριση του στρες τους

Οι πρώτοι μήνες ζωής ενός μωρού είναι γεμάτοι κατακτήσεις και ορόσημα. Από το να μην μπορεί να στηρίξει το κεφάλι του και μετά βίας να κρατά ανοιχτά τα ματάκια του, φτάνουμε πολύ γρήγορα να μας χαρίζει φαφούτικα χαμογελά και να ανταποκρίνεται στην μεταξύ μας αλληλεπίδραση με τον δικό του, μοναδικό τρόπο. Πέρα όμως από αυτά που βλέπουμε εξωτερικά, συμβαίνει κάτι εξίσου σημαντικό που παραμένει φαινομενικά αόρατο και αυτό δεν είναι άλλο από τη ραγδαία ανάπτυξη του βρεφικού εγκεφάλου. Έρευνες δείχνουν ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα ήδη από τους πρώτους μήνες ζωής σχετίζεται με το πώς τα μωρά θα αναπτύξουν την κοινωνικοποίηση τους αλληλεπιδρώντας με τους γονείς τους, αλλά και με το πόσο καλά διαχειρίζονται το στρες.

Συχνά πέφτουμε στην παγίδα να θεωρούμε ότι ένα μωρό «δεν καταλαβαίνει» ή «δεν μπορεί να επικοινωνήσει» μαζί μας μόνο και μόνο επειδή η λεκτική του επικοινωνία δεν είναι ακόμη ανεπτυγμένη. Τα μωρά ωστόσο δεν υστερούν επικοινωνιακών δεξιοτήτων ούτε είναι παθητικοί δέκτες σημάτων, μόνο και μόνο επειδή δεν επιστρέφουν την επικοινωνία με τον τρόπο ακριβώς που την έλαβαν (μέσω λόγου).

Κυριαρχεί η πεποίθηση ότι ο γονιός «χτίζει» μόνος του τη σχέση με το μωρό όμως στην πραγματικότητα η σχέση είναι αμφίδρομη και τα μωρά επιστρέφουν πίσω κάθε σήμα, απλά με διαφορετικό τρόπο. Ανταποκρίνονται στα χαμόγελα και στον τόνο της φωνής, μιμούνται εκφράσεις και ήχους, επικοινωνούν τις ανάγκες τους, αποκωδικοποιούν και ανατροφοδοτούν συνεχώς στην επικοινωνία με τον φροντιστή καθιστώντας τη μια απόλυτα ενεργή και αμφίδρομη διαδικασία.

Η ευκολία με την οποία γίνεται αυτό το «αλισβερίσι»  φαίνεται να σχετίζεται με τον τρόπο που λειτουργεί ο βρεφικός εγκέφαλός από πολύ νωρίς.

Η σημασία της σχέσης γονέα-βρέφους – Μια πρώιμη κοινωνικοποίηση

Τα βρέφη φαίνεται να είναι ικανά από πολύ νωρίς να αλληλεπιδράσουν κοινωνικά με τους γονείς τους και να χτίσουν ένα επίπεδο εμπιστοσύνης και συναισθηματικής ασφάλειας. Κάθε τέτοια αλληλεπίδραση ενισχύει την δυνατότητά τους να αποκωδικοποιούν και να προσαρμόζονται σχεδόν ακαριαία θα λέγαμε στα σήματα που λαμβάνουν από τους φροντιστές τους. Επιστρέφουν πίσω ένα χαμόγελο ή, αντίθετα, αναστατώνονται όταν οι σημαντικοί ενήλικες βρίσκονται σε ένταση.

Βάση για τη διαπίστωση αυτή στάθηκε μια έρευνα στην οποία μεταξύ άλλων έγινε χρήση του «παραδείγματος του ανέκφραστου προσώπου» (still face paradigm experiment) όπου βρέφος και φροντιστής είχαν τρεις διαφορετικές δίλεπτες «ευκαιρίες» αλληλεπίδρασης. Στην πρώτη έπαιζαν (χωρίς παιχνίδια) στη δεύτερη η μαμά παρέμενε αμίλητη και ανέκφραστη, χωρίς να ανταποκρίνεται και να επιστρέφει την επικοινωνία στο μωρό της και στην τρίτη έχουμε την επανασύνδεση όπου η μαμά ανταποκρίνεται ξανά και αλληλεπιδρά με το βρέφος.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όσο πιο θερμή και εκδηλωτική ήταν η συμπεριφορά της μαμάς, τόσο εντονότερη η ανταπόκριση από το μωρό και αντίστοιχα, όσο μεγαλύτερη η αποστασιοποίησή της, τόσο εντονότερη η ανησυχία και η διαμαρτυρία του. Ήδη δηλαδή από τη βρεφική ηλικία υπάρχουν ανεπτυγμένα εγκεφαλικά δίκτυα τα οποία βοηθούν το μωρό να «σκανάρει» και να αξιολογεί αν το περιβάλλον είναι ασφαλές ή, αντίθετα, στρεσογόνο.

Όσο μεγαλύτερο το διάστημα που θα εκτεθεί  το μωρό σε στρεσογόνο περιβάλλον τόσο περισσότερο φαίνεται να δυσκολεύεται να ηρεμήσει. Αντίθετα, όταν αναγνωρίσει θετικά σήματα (όπως το χαμόγελο ή τη φωνή της μαμάς), σημαίνει λήξη συναγερμού και η επαναφορά στην ηρεμία γίνεται άμεσα.

Πώς νοιώθουν τα μωρά ασφάλεια στην επικοινωνία και στην αλληλεπίδραση

Τα βρέφη είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι έχουν τη δυνατότητα από πολύ νωρίς να αποκωδικοποιούν και να επιστρέφουν πίσω σημάδια επικοινωνίας, σαν μια πρώιμη μορφή κοινωνικοποίησης. Όσο περισσότερο ενθαρρύνεται η ανταλλαγή και η ανταπόκριση από φροντιστή σε μωρό και τούμπαλιν, τόσο περισσότερο ενισχύεται το αίσθημα της ασφάλειας, μιας «υγιούς κοινωνικοποίησης». Αντίθετα, αν η δοσοληψία αυτή ξαφνικά διακοπεί, τα βρέφη βιώνουν ανασφάλεια και στρες και είναι απαραίτητο να επιστρέψουν στην οικεία συνθήκη θετικής ανταπόκρισης προκειμένου να διαχειριστούν και να ξεπεράσουν «την απειλή». Κι εμείς οι ενήλικες δεν αντιδρούμε παρόμοια όταν μια κοινωνική συναναστροφή δεν εξελίσσεται με τον επιθυμητό τρόπο;

Eπομένως, τα βρεφάκια επικοινωνούν και κοινωνικοποιούνται από το πρώτο βλέμμα ακόμη και ήδη από πολύ νωρίς φαίνεται ότι είναι ικανά να υιοθετήσουν μηχανισμούς διαχείρισης του στρες που προσομοιάζουν με αυτούς των ενηλίκων.

Οι πρώτοι μήνες ζωής δεν είναι μόνο περίοδος σωματικής ανάπτυξης. Είναι ταυτόχρονα η περίοδος όπου χτίζονται οι βάσεις για τη συναισθηματική ασφάλεια, την κοινωνικοποίηση και τον τρόπο που το παιδί θα διαχειρίζεται το στρες στο μέλλον. Ο σημαντικότερος παράγοντας της ανάπτυξης αυτής είναι φυσικά η σχέση και η σύνδεση του βρέφους με τους βασικούς φροντιστές.

Aν διανύετε περίοδο με έντονο άγχος αποχωρισμού και αισθάνεστε ότι επηρεάζεται ο τρόπος που ανταποκρίνεστε στα καλέσματα του μωρού σας και πλήττεται ο δεσμός σας, το νέο E book για το Άγχος Αποχωρισμού θα σας δώσει απλές και χρήσιμες συμβουλές παράλληλα με πολλή χρήσιμη πληροφορία γύρω από το αναπτυξιακό αυτό στάδιο που ονομάζεται άγχος αποχωρισμού.

Σημαντική Σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του ιστότοπου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδίατρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Σας προτείνουμε να παρακολουθήσετε: