Τί είναι το μικροβίωμα και ποια η σημασία του στον τοκετό;

Όταν ακούμε τη λέξη «βακτήρια», το μυαλό μας πάει συνήθως σε κάτι ανεπιθύμητο. Κι όμως, στο σώμα μας —και στο σώμα του μωρού μας— υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος από “καλούς” και «κακούς» μικροοργανισμούς που είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία μας: το πολύτιμο και μοναδικό μας μικροβίωμα.​

Το μικροβίωμα αποτελείται από τρισεκατομμύρια βακτήρια, ιούς και μύκητες που ζουν κυρίως στο έντερο, αλλά και στο δέρμα, το στόμα και τον γεννητικό σωλήνα. Κατά τον τοκετό, το μωρό θα κληρονομήσει το μικροβίωμα της μαμάς του το οποίο στην πορεία θα εμπλουτίσει για να διαμορφώσει τελικά το δικό του μικροβίωμα – ένα μικροβιακό «αποτύπωμα», μοναδικό, που το συνοδεύει για όλη του τη ζωή.​

Τί προσφέρει το μικροβίωμα στον τοκετό;

Τί προσφέρει όμως το μικροβίωμα στο νεογνό και γιατί το ακούμε τόσο συχνά τα τελευταία χρόνια; Φανταστείτε το σαν μια ασπίδα του μωρού σας, σαν το κουκούλι που το περιβάλλει ενώ διανύει τον κόλπο σας και εισέρχεται στην εξωμήτριο ζωή. Η πρώτη επαφή του μωρού με το μικροβίωμα της μητέρας του μέσω του κολπικού τοκετού, της επαφής δέρμα με δέρμα αμέσως μετά τον τοκετό και του θηλασμού από την πρώτη στιγμή, συντελεί στην δημιουργία ενός ισχυρού μικροβιώματος για το βρέφος που θα το συντροφεύει εφ’ όρου ζωής.

Πιο συγκεκριμένα, μέσω του μικροβιώματος ενισχύεται το ανοσοποιητικό σύστημα του βρέφους. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της επαφής του νεογνού με τα φιλικά βακτήρια που αποικίζουν τον κόλπο και το δέρμα της μητέρας του και το βοηθούν να χτίσει μια πρώτη γραμμή άμυνας έναντι σε δυνητικές απειλές, τα υπόλοιπα, «κακά» βακτήρια. Μέσω της διεργασίας αυτής μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος αλλεργιών, άσθματος και αυτοάνοσων νοσημάτων ενώ ενισχύεται εν τω συνόλω το ανοσοποιητικό σύστημα του παιδιού βοηθώντας το μελλοντικά να αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη ευκολία ιώσεις και λοιμώξεις.

Πολύ σημαντική επίσης είναι η θετική επιρροή του μικροβιώματος στη σωστή λειτουργία του εντέρου και του πεπτικού συστήματος. Ένα ισορροπημένο μικροβίωμα είναι το κλειδί για την αποίκιση όλων των «καλών» βακτηρίων που χρειάζεται το έντερο του μωρού προκειμένου να είναι σε θέση να απορροφά στο μέγιστο βαθμό όλα τα θρεπτικά συστατικά και να πραγματοποιεί σωστή διαδικασία πέψης, από την πρώτη μέρα. Το μικροβίωμα του εντέρου, τόσο από τη γέννηση όσο και μελλοντικά, είναι το Α και το Ω για έναν υγιή οργανισμό που λειτουργεί και αφομοιώνει στο έπακρο κάθε πολύτιμο στοιχείο.

Το μικροβίωμα στην εγκυμοσύνη

Τα τελευταία χρόνια, η επιστήμη ανακαλύπτει ολοένα και περισσότερο τον σπουδαίο ρόλο του μικροβιώματος από την εγκυμοσύνη ακόμη. Καθώς το σώμα της γυναίκας αλλάζει, το μικροβίωμα του εντέρου, του κόλπου και της μήτρας προσαρμόζεται, επηρεάζοντας όχι μόνο την υγεία της μέλλουσας μητέρας αλλά και την ανάπτυξη του μωρού. Μελέτες δείχνουν ότι η ισορροπία ή η ανισορροπία των μικροβίων μπορεί να συνδέεται με επιπλοκές όπως ο διαβήτης κύησης ή ο πρόωρος τοκετός, ενώ παράλληλα φαίνεται πως επηρεάζει την ωρίμανση του ανοσοποιητικού και του νευρικού συστήματος του εμβρύου. Επιπλέον, ο τρόπος γέννησης –φυσιολογικός τοκετός ή καισαρική– επηρεάζει σημαντικά το πρώτο μικροβιακό «αποτύπωμα» του νεογνού, με πιθανές επιπτώσεις στη μελλοντική του υγεία.

Γι’ αυτό, σήμερα δίνεται μεγάλη έμφαση στη φροντίδα του μητρικού μικροβιώματος ήδη από την περίοδο της κύησης. Η υγιεινή διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες με φρέσκα φρούτα και λαχανικά, η λήψη προβιοτικών από προϊόντα που έχουν υποστεί ζύμωση και η αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης ζάχαρης και υδατανθράκων θα φέρουν μια ισορροπία στο μικροβίωμα. Επιπλέον,  η αποφυγή περιττής χρήσης αντιβιοτικών και γενικά η φροντίδα της μικροβιακής υγείας του εντέρου θεωρούνται σημαντικοί παράγοντες για μια ομαλή εγκυμοσύνη και ένα δυνατό ξεκίνημα στη ζωή του μωρού. Καθώς η έρευνα προχωρά, γίνεται όλο και πιο φανερό ότι επενδύοντας στην υγεία του μικροβιώματος επενδύουμε στο μέλλον των παιδιών μας.

Γιατί να καθυστερήσει το πρώτο μπάνιο του νεογνού;

Το σώμα του νεογνού μετά τη γέννα καλύπτεται από το σμήγμα (vernix caseosa) και τα πρώτα του φυσικά μικρόβια. Το εσπευσμένο μπάνιο μπορεί να αφαιρέσει αυτήν την πολύτιμη «ασπίδα» πριν προλάβει να απορροφηθεί και να κάνει το πολύτιμο έργο της.

Ιδανικά, επιθυμούμε το νεογέννητο να μην κάνει το πρώτο του μπάνιο μέσα στο πρώτο 24 ωρο από τη γέννηση του. Με αυτό τον τρόπο δίνουμε όλο τον απαραίτητο χρόνο στον οργανισμό του βρέφους να δεχτεί, να απορροφήσει και να αξιοποιήσει στο έπακρο το σύνολο των επωφελών βακτηρίων που απαρτίζουν το σμήγμα.

Το σμήγμα, μέσω των αντιμικροβιακών ιδιοτήτων που έχει, προστατεύει το ευαίσθητο βρεφικό δέρμα, συμβάλει στην θερμορύθμισή του και στην διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος του μωρού ενώ διατηρεί στην επιφάνειά του τα καλά κολπικά βακτήρια της μητέρας τα οποία ενώνονται με αυτά του δέρματος του βρέφους και δημιουργούν την πιο αδιαπέραστη ασπίδα προστασίας στο ξεκίνημα της νέας ζωής.

Επομένως, μη φοβηθείτε να αφήσετε την καθαριότητα του βρέφους για λίγο αργότερα και περιοριστείτε στην επαφή μητέρας – βρέφους δέρμα με δέρμα από το πρώτο λεπτό. Δώστε έμφαση στον μητρικό θηλασμό και αφήστε την δυάδα να ανταλλάξει πολύτιμο γενετικό υλικό μέσω της αγκαλιάς και του θηλασμού.

Μικροβίωμα και καισαρική τομή

​Καταλυτικό ρόλο στην δημιουργία ενός ισχυρού και πλούσιου μικροβιώματος παίζει η διέλευση του μωρού από το γεννητικό κανάλι κατά τον κολπικό τοκετό. Στο ενδεχόμενο καισαρικής η άμεση αυτή επαφή του μωρού με τον κόλπο της μητέρας του είναι αναμενόμενο να στερήσει πολύτιμα καλά βακτήρια τα οποία δίνουν τη θέση τους σε περισσότερα βακτήρια του δέρματος αλλά και του νοσοκομειακού περιβάλλοντος.

Ωστόσο, πολλές φορές η επιλογή μιας καισαρικής τομής μπορεί να είναι σωτήρια, είτε για τη μητέρα είτε για το βρέφος. Πάμε να δούμε λοιπόν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να ενισχύσουμε το μικροβιακό προφίλ του νεογέννητου που γεννήθηκε με καισαρική.

Πρώτο και σημαντικότερο, η επαφή δέρμα με δέρμα ΑΜΕΣΩΣ μετά την γέννα. Το μωρό τοποθετείται στην αγκαλιά της μητέρας του η οποία είναι γυμνή από τη μέση και πάνω και είναι η κατάλληλη στιγμή για να επιχειρήσουν τον πρώτο τους θηλασμό. Το μητρικό γάλα είναι γεμάτο προβιοτικά, ικανά να αποκαταστήσουν μερικώς την μικροβιακή υγεία του εντέρου για τα μωρά αυτά που δε διέσχισαν τον γεννητικό σωλήνα.

Μέσω της επαφής με το γυμνό σώμα της μητέρας, το στήθος της και το μαγικό πρωτόγαλα, το νεογέννητο χτίζει το δικό του μικροβίωμα, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αν είναι εφικτό και η μητέρα νιώθει ότι μπορεί να ανταπεξέλθει, επιλέγουμε rooming in για ακόμη περισσότερη σωματική επαφή δέρμα με δέρμα. Αν όχι, προέχει η ανάρρωση. Έχουμε όλο το χρόνο μπροστά μας για αγκαλιές.

Τέλος, ανεξάρτητα από τον αν γεννήσαμε με καισαρική ή κολπικά, συστήνεται να είμαστε αρκετά προσεκτικοί και φειδωλοί στην λήψη αντιβιοτικών σκευασμάτων, είτε από τη μητέρα είτε από το βρέφος, κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης και τη νεογνική περίοδο καθώς η επίδρασή τους στο μικροβίωμα είναι σημαντική.

Μπορεί η εικόνα που έχουμε για τα νεογέννητα να είναι πεντακάθαρα, μοσχοβολιστά, ροδαλά και στρουμπουλά μωρά αλλά η πραγματικότητα μιας γέννας είναι συχνά μωρά στραπατσαρισμένα, «μωβοκόκκινα», καλυμμένα από τα υγρά της γέννας και το σμήγμα τους. Τώρα που ξέρουμε πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν όλα αυτά για την άμυνα του οργανισμού του μωρού μας, η πρώτη του «επίσημη περιποιημένη εμφάνιση» μπορεί να περιμένει.

Σημαντική Σημείωση: Οι πληροφορίες αυτού του ιστότοπου προορίζονται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να υποκαθιστούν τις ιατρικές συμβουλές του γιατρού, του παιδίατρου ή άλλου επαγγελματία υγείας.

Σας προτείνουμε να παρακολουθήσετε: